در اين دوره روشهاى جغرافيايى قديم محفوظ مانده بود ، ولى در انديشه و عمل ، اصالت و ابتكارى وجود نداشت ؛ به‌طورى كه در جغرافياهاى نجومى ، طبيعى و انسانى پيشرفت اساسى حاصل نشد . تأليف كتابهايى در جغرافياى ناحيه‌اى در اين دوره با پيشرفت اسلام و سياست اسلامى در مشرق زمين ارتباط نزديك داشت ؛ زيرا پادشاهان ، بنابر اهداف سياسى ، به تاريخ‌نگارى و جغرافيانويسى اهميت مىدادند . « 1 » در عراق و بين‌النهرين كه مركز قديمى فعاليت جغرافيايى بود ، كمتر آثار جغرافيايى نوشته مىشد . كتاب سريانى مئارث قدشى « 2 » تأليف ابن عبرى ( م . 685 / 1286 ) تأثير فراوانى در روش جغرافيايى اسلامى داشت . اين كتاب نقشه‌اى نيمدايره‌اى از عالم دارد . « 3 » در زمان فرمانروايى ايّوبيان و مماليك در مصر و شام ، ادبياتى جغرافيايى به نام خطط « 4 » فراهم آمد « 5 » كه در واقع تاريخ و جغرافياى مصر بوده است ، تقى الدين مقريزى ( م . 845 ق ) حوادث و داستانهاى مصر را از فتح آن سرزمين به دست مسلمانان تا انقراض فاطميان ؛ همچنين خطط ( مصر - قاهره ) و قسمتى از اخبار مربوط به صحابه‌اى كه به مصر آمده بودند ، محل قبور و آثار شايستگان ، عجايب و جغرافياى سرزمين مصر و آنچه را قضاعى و ابو عمر كندى به مصريان نسبت داده بودند ، در اتعاظ الحنفاء باخبار الائمة الفاطميين الخلفا گرد آورد . « 6 » از زمان ايوبيان به بعد دلبستگى به ادبيات مصر ، موجبات تأليف و جمع‌آورى گزارشها و داستانهاى عجيب و غريب دربارهء فراعنهء مصر و افسانه‌هاى مورد توجه عموم را فراهم آورد . در بعضى از كتابهاى تاريخى تأليف شده در ايران ، آسياى مركزى و هندوستان بخشى از جغرافياى وصفى و جغرافياى محلى ( ناحيه‌اى ) آمده است و بعضا كتابهاى خاصى درباره مصر و اماكن جغرافيايى تأليف شده است ؛ « 7 » براى مثال تاريخ قم ، تأليف حسن بن عبد الملك قمى ؛ تاريخ بغداد ، تأليف

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 111 . ( 2 ) . Me'aras qodsi ( 3 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 111 . ( 4 ) . xetat ( 5 ) . همان ؛ ص 111 . ( 6 ) . تاريخ تاريخ‌نگارى در اسلام ؛ ص 317 . ( 7 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 111 .